Gravür Nasıl Yapılır? Kuru Kazıma (Drypoint) ile İlk Baskınız

Metal bir plakaya çelik uçla çizgi açtığınızda olan şey incelikli: çizginin kenarında küçük bir pürüz — çapak — yükselir. O pürüz mürekkebi tutar; kâğıda bastığınızda çıktığı şey sert bir çizgi değil, ipek gibi yumuşak bir tondur. Dürer’in ve Rembrandt’ın kullandığı teknik budur: kuru kazıma (drypoint).

Kısa cevap: Kuru kazımada metal (çinko veya alüminyum) plakaya çelik uçlu gravür kalemi (bız) ile çizgi işlenir, plaka mürekkebe bulanıp tarlatan beziyle yüzeyden silinir — mürekkep yalnız çizgilere ve çapaklara tutunur. Islak baskı kâğıdı plakayla birlikte baskı presinden geçirilir ve baskınız çıkar. Asit kullanılmaz; tamamen el gücüyle çalışılır. Kadıköy’de kuru kazıma atölyemizde bu sürecin tamamını 3 saatte deneyebilirsiniz.

Kuru kazıma, gravür ailesinin hangi kapısı?

Gravür, çukur baskı (intaglio) ailesinin ortak adı: mürekkep, yüzeyde değil çizgilerin içinde durur. Bu ailenin klasik yöntemlerinde çizgiler asitle oyulur; kuru kazımada ise asit yoktur — çizgiyi doğrudan çelik uç açar. Bu yüzden başlangıç için en güvenli ve en doğrudan gravür tekniğidir: kimyasal yok, kaplama yok, doğrudan çizim. Asit kullanan geleneksel yöntemleri (zemin, ferrik klorür banyosu) merak ediyorsanız asit banyosu ve zemin tekniklerini anlatan rehberimize göz atabilirsiniz.

Linol baskıyla farkı da burada: linolda yüksek kalan yüzeye mürekkep sürülür (yüksek baskı), kuru kazımada mürekkep çizgilere tutunur (çukur baskı). İki tekniğin “elimiz” ve “gözü” farklıdır — linol güçlü düz renkler verir, drypoint çapaklı, tonlu çizgi.

Gerekli malzemeler

• Metal plaka — çinko veya alüminyum; kenarları baskıya zarar vermemesi için “pah kırma” ile düzeltilir
• Çelik uçlu gravür kalemleri (bız) — farklı uçlar farklı çizgi kalınlığı verir
• Gravür mürekkebi — kıvamı kalem mürekkebinden çok daha yoğundur
• Tarlatan bezi — yüzeydeki fazla mürekkebi çizgilere zarar vermeden silmek için
• Baskı kâğıdı — baskıdan önce ıslatılır; lifleri yumuşayınca çizgilerin içinden mürekkebi emer
• Gravür presi — plaka ve kâğıt birlikte yüksek basınçtan geçer

6 adımda ilk drypoint baskınız

1. Plakayı hazırlayın

Kenarları pah kırma ile düzeltin, yüzeyi temizleyin. Metaldeki her çizik baskıda görünecektir — yüzeyin pürüzsüz olması tonun saf kalmasını sağlar.

2. Deseninizi aktarın

Deseni doğrudan bızla çizebilir ya da plakanın üzerine hafifçe aktarabilirsiniz. Drypoint’te çizgi mükemmelliği aranmaz: bızın çıkardığı çapak, elinizin ritmini esere yazar.

3. Kazıyın — tonları çapakla kurun

Farklı uçlarla ve farklı baskılarla çizgi kalınlığı, doku ve ton değeri oluşturun. Yoğun kazıdığınız yerde çapak büyür, mürekkep artar, ton koyulaşır. Kuru kazımanın imzası tam burası.

4. Mürekkepleyin ve tarlatanla silin

Plakayı mürekkebe bulandırın; sonra tarlatan beziyle yüzeydeki fazlayı çizgilerin içindeki mürekkebe zarar vermeden silin (retroussage). Bu adım tekniğin en nankör kısmıdır — sabır istemekle birlikte baskının tüm tonu burada belirlenir.

5. Islak kâğıtla presten geçirin

Baskı kâğıdını ıslatıp kurulayın, plakanın üzerine yerleştirin ve birlikte presden geçirin. Pres basıncı, kâğıdı çizgilerin içine sokarak mürekkebi yüzeye taşır.

6. Edisyon yapın — tek plaka, birden çok baskı

Aynı plakadan birden fazla kopya (edisyon) basabilirsiniz. Her baskıda çapak biraz yıpranır; ilk baskılar en zengin tonu taşır — bu yüzden drypoint baskılar sayılı ve kıymetlidir.

Evde deneyebilir miyim?

Kısıtlı: pres şart. Çelik uçla çizim ve mürekkep deneyi evde yapılabilir ama baskıyı almak için gravür presine ihtiyacınız var — bu yüzden drypoint en anlamlı hâlini atölyede yaşar.

Bunu bir atölyede denemek isterseniz

Gravür Sanatına Giriş: Kuru Kazıma (Drypoint) atölyesinde tüm zincir uygulanır: pah kırma ve desen aktarımı, bızla kazıma, tarlatanla mürekkep silme, ıslak kâğıt ve pres. Çinko/alüminyum plakalar, bızlar, mürekkepler, tarlatan ve baskı kâğıtları atölyeye ait; profesyonel gravür presi kullanılır, atölye sonunda birden fazla kopya basarsınız. 3 saat, en fazla 8 kişilik grup, Kadıköy Söğütlüçeşme’de — takvimden uygun tarihi seçip rezervasyon yapabilirsiniz. İki mantığı yan yana denemek isterseniz: linol baskı atölyesi yüksek baskı ailesini tamamlar.

Sık sorulanlar

Kuru kazıma için çizim bilmek gerekir mi? Gerekmez — bız, çizgiyi sizin elinizle açar; asimetri ve çapak, tekniğin doğal karakteridir.

Drypoint ile linol baskı arasındaki fark nedir? Drypoint çukur baskıdır: mürekkep metal plakaya çizilen çizgilere tutunur. Linol yüksek baskıdır: mürekkep, plakanın yüksek kalan yüzeyine sürülür.

Bir plakadan kaç baskı alınır? Birden fazla kopya (edisyon) basılır; çapak her baskıda yıprandığı için ilk baskılar en zengin tonu verir — drypoint edisyonları sayılıdır.

Evde drypoint baskısı yapılır mı? Çizim ve mürekkep deneyi yapılabilir ama baskı için gravür presi şarttır; bu yüzden atölye ortamı idealdir.